Земја: Република Македонија

Назив на проектот: Институционален развој и јакнење на капацитетот на секторот за шумарството и под секторите на дрвната индустрија

Број на проектот: TCP/MCD/3002 (A)

Дата на започнување: Фебруари 2005

Дата на завршување: Август 2006

Министерство одговорно за спроведување на проектот: Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство

Придонес на ФАО: УС$296 000

I. ИСТОРИЈАТ И ОБРАЗЛОЖЕНИЕ

За време на последната деценија Македонија започна со промена од централно планирана економија во пазарна економија. Оваа транзиција се одвива под многу тешки економски и социјални услови. Овие услови се производ на три широки негативни развои во минатата деценија: (а) многу слаби макроекономски резултати во форма на високи падови на производството и трговијата, и високата почетна инфлација; (б) тешки кризи во состојбата на претпријатијата, финансискиот сектор и инфраструктурата; и (в) влошени социјални индикатори и покачена сиромаштија и нееднаквост.

Со распадот на поранешната Социјалистичка Федеративна Република југославија, новата влада ги сконцентрира своите напори во три области: (а) итна стабилизација на економијата; (б) задоволување на најитните потреби на најзагрозените луѓе; и (в) реинтеграција со меѓународната заедница. Движејќи се на пат кон постигнување на стратешката цел за целосна интеграција во меѓународната заедница на краткорочен и среднорочен план, постигнување на самоодржлива економија без зависност од помош на среднорочен план, и пристапување во Европската Заедница на долгорочен план, побарува од Владата да усвои сеопфатни транзициони реформи и да превземе некои приоритетни инвестиции и физички надградби за да ги задоволи трите независни, среднорочни предизвици:
• враќање на макроекономската стабилност и надворешниот баласт;
• стимулирање на развојот и формирање на основа за одговор на одржливи набавки;
• подобрување на социјалната благосостојба на најзагрозените групи и подигнување на човечки капацитети.

Организација на Македонскиот Шумски Сектор

Шумарството со дрвната индустрија има важна улога во националната економија и обезбедува работни места во руралните средини. Според статистичките податоци 6.000 луѓе се директно вработени во шумарството и дрвната индустрија. Индиректно оваа гранка обезбедува вработувања за дополнителни 35.000 - 40.000 луѓе. Околу 14% од вкупната работна сила е вработена во шумарството. Шумарството е од важно значење за подигање на стандардот на живеење во руралните средини, бидејќи 40% од населението живее во руралните средини и голем дел од овие луѓе се невработени. 37% од вкупната површина на земјата (1 милион ха) се шуми, од кои 910.000 ха се стопански шуми. 70% од стопанските шуми се нискостеблени шуми (90% даб и бука) и 30% се високостеблени шуми од кои 90% се широколистни а останатите се или чисто иглолисни или мешани.

Меѓу 1950 и 1980 се пошумени 200.000 ха на државно земјиште, вклучувајќи и подигање на околу 35.000 ха на борови насади воглавно со Pinus nigra (види Табела 1). Дополнително, голините зафаќаат 200.000 ха. Дел од овие подрачја се соодветни за подигање на плантажи. Статистичките податоци од 1993 покажуваат вкупен волумен од 73 милиони м3. Во изминатите години шумите беа изложени на сериозни напади од инсекти (боровиот четник) и шумски пожари. Официјалните статистички податоци известуваат за средно годишна изгорена површина од 4.000 ха за периодот од 1997 до 2001.

Табела 1. Површина на стопанска шума во Македонија во 1993 (ха)

Околу 13% (види Табела 2) од шумите во Република Македонија припаѓаат на приватни сопственици, со слична распределба на видовите како кај оние кои се во сопственост на државата. Шумските имоти се наоѓаат близу стопанствениците и дрвото се користи најмногу за домашна употреба, оставајќи многу малку огревно дрво за продажба. Поради малата големина на имотите (просечна големина е во рамките на 1 ха) и податокот дека сопственикот користи најголем дел од дрвото, не постои интерес за формирање на здружение на сопственици на шуми. Владата има намера преку предложената продажба на некои шумски земјишта да овозможи зголемување на површината на приватните шуми до ниво од 15% од вкупните шуми.

Табела 2. Шумски површини преку главни видови и сопственост во 2000 (ха)

Другите шумски производи како месо од дивеч, рогови, крзна, шумски семиња, овошки, бобинки, печурки за јадење, мед, плута, смола, мов за фармацевтската индустрија и лековити растенија се важен економски ресурс, особено во руралните средини. Искористувањето на другите шумски продукти е намалено во изминатата деценија и треба да се ревитализира. Мали претпријатија за други шумски продукти може да обезбедат вработувања и приходи во руралните области. Особено печурките, растенијата и дивечот во Република Македонија имаат значителен потенцијал за комерцијално искористување. Македонските шумски ресурси имаат значителен потенцијал за ширење на шумскиот туризам.

Пред да започне процесот на приватизацијата постоеа десет дрвни комбинати. Типичниот комбинат вклучуваше пилана која произведува 1.500 до 3.000 м3 пилано дрво годишно, сушилница и готово производство на мебел, кујнски елементи, врати и прозорци. Сите овие единици се приватизирани или се во последната фаза на приватизација. Македонски Шуми е јавно претпријатие одговорно за планирање и извршување на шумските операции. Тоа раководи со седум пилани со годишен капацитет од 20.000 м3. Планирано е дел од овие пилани да се продадат преку берзата, иако Македонски Шуми може да реши да задржи дел од акциите. Исто така постојат и 30 приватни пилани кои произведуваат околу 30.000 м3 пилано дрво годишно. Исто така има и голем број на помали пилани кои работат повремено, кога може да набават дрво по пристапни цени (многу од овие најверојатно користат нелегално пресечени дрвја). Тешко е да се процени сегашното производство на пиланите. Постојат и околу 1000 мали фабрики за мебел кои вработуваат 2-5 лица. Статистичките податоци се нереални бидејќи многу фабрики работат нелегално. Државното шумарство е зависно од добра, исплатлива дрвна индустрија која може да ги покрие потребните инвестиции во шумарството. Промена во административните структури во државната управа за шуми и создавањето на здружение на пиланите ќе резултира со постабилна индустрија. Цените на трупците се високи па дури и повисоки од цените во Австрија, Германија и Скандинавските земји.

Високата побарувачка на шумски продукти е притисната од потребата од градежно дрво, високата побарувачка на огревно дрво, руралната сиромаштија и недостатокот на можности за вработување. јавното шумско претпријатие (Македонски шуми), одговорно за шумските операции, има финансиски потешкотии и недостаток на многу од потребните вештини и алатки кои би овозможиле дрвната индустрија да биде снабдена со ефтино дрво. Слабите можности да се инвестира во основните шумски ресурси, заедно со недостатокот на ефикасна владина политика и програми за контрола и насочување на развојот на шумарството предизвикуваат дополнителни проблеми. Околу 25% од вкупната годишна сеча е нелегална и предизвикува губење на државни приходи и истовремено е штетна за животната средина. Нелегалните активности се концентрирани во руралните подрачја, каде населението има малку алтернативни можности за извори на приходи, а со тоа се спречуваат долготрајните можности за развој на овие области. Контролата на ерозијата со пошумување обезбедува иден извор на дрво за дрвната индустрија. Заштитата на боровите култури и превенцијата на нелегалната сеча се меѓу најважните приоритетни области.

Некои од институционалните недостатоци во шумарството произлегуваат од недостатокот на утврдена шумска политика. Ова е комбинирано со законската рамка која ги меша комерцијалните со регулаторните (контролни) функции и шумските институции кои не се организирани и опремени да одговорат на предизвиците кои се појавени во секторот, додека државата прави постојан напор да ја постигне својата најголема цел во надворешната политика, односно да биде примена во Европската Заедница.

Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство (МЗШВ) е одговорно за шумарството во РМ. Одговорностите се поделени меѓу три главни тела: Државен инспекторат по шумарство и ловство и Сектор за шумска полиција, обете под надлежност на секторот за шумарство при МЗШВ и јавното шумско претпријатие: Македонски шуми. Државниот инспекторат за шумарство и ловство при МЗШВ (18 вработени) е надлежен за правни прашања и инспекција на операциите на јавното шумско претпријатие. Секторот за шумска полиција вработува 109 шумски полицајци во 19 станици. Моментално не постои координативен орган на овие два сектора.

Во Владата на Република Македонија се чувствува празнина во решавањето на гореспоменатите проблеми, формулирањето на нова шумска политика, создавањето на национална стратегија за шумите, реформата и зајакнувањето на институциите на шумарството, хармонизирирањето на институционалните инструменти за шумарство со оние на Европската Заедница и подготвувањето на долгорочна национална програма за шумарството во согласност со интернационалните резолуции, со цел да се зголеми придонесот на шумарството во националната економија. МЗШВ нема доволно техничка стручност за формулирање на шумска политика, меѓу-секторска координаиција на политиката, вклучување на сите носители на одговорни функции, стратешко планирање и ревизија и хармонизација на легислативата. Република Македонија бара техничка помош од FAO, за поддршка на МЗШВ во подготовката на шумска политика и легислатива.

Планиран е државен буџет од 25.000 евра годишно за одржлива имплементација на националната програма за шумарство. Кумулативно Владата ќе обезбеди околу 500.000 евра да обезбеди одржливост и соодветна импламентација на активностите предвидени во стратегијата. Оваа помош ќе овозможи во блиска иднина да се конкретизира интересот искажан од Европската Заедница да ја поддржи понатамошна имплементација на национална програма за шумарството. Оваа помош ќе биде комплементарна на сегашната билатерална помош меѓу јавното претпријатие "Македонски шуми" и Норвешкото јавно шумско претпријатие за прашања од управување на шумите и помошта на FAO за превенција од каламитети по боровите насади.

II. ЦЕЛИ НА ПОМОШТА

Проектот ќе ја зајакне политичката средината и институционалниот капацитет за да може одржливо да се заштитат и управуваат шумските ресурси со цел да се подобри нивниот економски, еколошки и социјален придонес во благосостојбата на Македонското општество. Помошта ќе: 1) ги поддржи формулација на нова шумска политика и планирањето на национална стратегија за шумарството во согласност со националниот развој и еколошките акциони планови и стандардите на Европската Заедница; 2) ревидирањето на законот за шуми и ќе го усогласи со новата шумска политика и регулативите и правилата на Европската Заедница.

III. ПРОЕКТНИ РЕЗУЛТАТИ

Очекуваните резултати на проектот се:
1 Нова национална шумска политика: Законот за шуми донесен во 1997 ревидиран со партиципативен процес. Сите носители на одговорни функции ќе бидат повикани активно да учествуваат во формулацијата на нова шумска политика во согласност со нивните цели и очекувања во врска со заштитата на шумските ресурси и управувањето со шумите.
2 Национална стратегија за шумарството подготвена во тесна консултација со сите носители на одговорни функции и во согласност со новата шумска политика. Посебно внимание ќе биде посветено на интегрирањето на шумските ресурси во националното развојно планирање и поврзување со други развојни планови на сродни сектори. Стратегијата ќе ја истакне голмината на инвестицијата, потребите за наобразба и временската рамка за предложените активности.
3 Хармонизиран закон за шуми со другите сектори и стандардите на Европската Заедница. Ова ќе овозможи конкретна имплементација на новата шумска политика и стратегија.

IV. ПРОЕКТНИ АКТИВНОСТИ

Ќе биде воспоставен управен комитет да дава упатства и да ја надгледува работата на работните групи за шумска политика и за стратегија со цел навреме да се постигнат целите на проектот. Провизорен временски распоред на активностите е претставен во Додаток 1.

Резултат 1: Ревидирање на националната шумска политика
Следните активности ќе бидат координирани од FONP (Оддел за шумска политика и институционални сервиси) и имплементирани од националните консултанти и експертот на TCCT (Одделот за техничка соработка).
1. Дефиниција и адаптација на процесот на партиципативно планирање на шумарството.
2. Организација на шумската политика, работните групи за стратегијата и националниот управен комитет за формулирање на политиката, за да се овозможи учество на различните носители на одговорни функции во овој процес, во областа на шумарството.
3. Обука на вклучените носители на одговорни функции од споменатите работни групи за партиципативниот процес и техниките за подобрување на нивниот капацитет за вклучување на луѓе во шумарството.
4. Партиципативно формулирање и национален семинар за предлог националната шумска политика.
5. Презентација на националната шумска политика пред националните власти за одобрување, која е веќе одобрена од носители на одговорни функции.

Резултат 2: Национална стратегија за шумарство.
Следните активности ќе бидат координирани од FONP (Оддел за шумска политика и институционални сервиси) и имплементирани од националните консултанти и експертот на TCCT (Одделот за техничка соработка).
1. Организација на нацонален семинар да се дискутираат подготовките и да се добијат информации од носителите на одговорни функции.
2. Доставување на првиот предлог за ревизија/дискусија од различни јавни и приватни носители на одговорни функции.
3. Финализација на предлог стратегијата за одобрување од Владата.
4. Проценка на сегашниот потенцијал за придонес на шумарството во националната и регионаланта економија.
5. Преглед на поставеноста на националните шумарски институции и предлагање на подобрувања/измени за да се овозможи соодветна имплементација на националната шумска политика и стратегија.
6. Проценка на потребите за развој на човечките ресурси и подготовка на програми за обука за имплементација на националната шумска политика и стратегија.

Резултат 3: Ревидиран и хармонизиран закон за шуми
Следните активности ќе бидат координирани од FONP (Оддел за шумска политика и институционални сервиси) и имплементирани од националните консултанти и експертот на TCCT (Одделот за техничка соработка).
1. Преглед на актуелниот национален закон за шуми и други поврзани закони во поглед на новата предложена шумска политика и стратегија, како и во однос на стандардите на Европската Заедница.
2. Предлагање на законот за шуми во согласност со меѓународните обврски, договори и конвенции усвоени од земјата, кои се однесуваат за шумарството.
3. Дискусија со различни носители на одговорни функции за предлог законот.
4. Доставување на финален, ревидиран предлог закон за шуми до Владата за разгледување.

V. ИНСТИТУЦИОНАЛНИ ДОГОВОРИ И ГРАДЕЊЕ НА КАПАЦИТЕТИТЕ

Севкупната одговорност за преоектот ќе биде под Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство и неговиот сектор за шумарство.
Националниот координатор на проектот ќе биде одговорен за инплементацијата на работниот план и ќе работи под раководство и надзор на националниот управен комитет и Одделот за шумска политика и институционални сервиси на FAO. Управниот комитет ќе биде составен од претставници од владата, невладинитте организации, приватниот сектор и академските организации.
Работната група за шумската политика и стратегија ќе работи под директен надзор на националниот директор на проектот и управниот комитет. Работната група ќе биде одговорна за добивање на главните резултати и ќе биде помогната од национални консултанти и експерти на Одделот за техничка соработка. Точниот состав на работната група ќе биде определен на почетокот на проектот.

VI. ПРИДОНЕС НА FAO

За проектот ќе бидат обезбедени следните придонеси и служби:
Персонал
• Интернационален консултант за шумска политика и институции (под TCCT или пензионер со договор за партнерство), за осум месеци (ПЗ во Додаток 2)
• Интернационален консултант за право (под TCCT или пензионер со договор за партнерство), за четири месеци (ПЗ во Додаток 3)
• Национален консултант за шумска политика за 11 лице/месец (ПЗ во Додаток 4)
• Национален консултант за економија и планирање во шумарството за четири лице/месец (ПЗ во Додаток 5)
• Национален консултант за правни прашања за пет лице/месец (ПЗ во Додаток 6)
• Национален консултант за шумарски институции за три л/м (ПЗ во Додаток 7)

• 3 мисии на советодавна техничка служба (ATS) или службеник за шумска политика, FONP, за период од вкупно три недели (ПЗ во Додаток 8)
• 2 ATS мисии на службеник за правни прашања од шумарството, LEGN, за вкупно од три недели (ПЗ во Додаток 9)
• 2 ATS мисии на службеник за партиципативно шумарство, FONP, за период од вкупно две недели (ПЗ во Додаток 10).

Повремена работа и помош
За да се покријат трошоците на персоналот за превод на основните документи и клучни текстови од/на македонски/англиски и за обезбедување на превод на проектниот тим за време на состаноците и теренските мисии.
Материјали и набавки
Ќе бидат идентификувани ограничен број на избрани научни книги, дискови и други публикации во почетната фаза на спроведување на проектот.
Опрема
Четири компјутери и специјални програми за обука, планирање/програмирање и развој на бази на податоци, два канцелариски печатари и еден мултимедијален и еден графоскоп со подвижно платно за обуката.
Генерални и директни оперативни трошоци
За покривање на трошоците на седиштето на FAO поврзани со спроведувањето на проектот и трошоците за комуникација и други активности за поддршка поврзани со спроведувањето на проектот.
Обуки
Едукативни посети
Двајца ќе бидат пратени на двонеделни едукативни посети во европски земји (пр: Финска, Латвија), за планирање на националните шуми, индустриски реформи, информативни технологии во шумарството и партиципативно шумарство.

Работилници/семинари во земјата
• Две национални работилници за подготовка на национална шумска политика и стратегија (секоја во траење до три дена и триесет учесници од шумската администрација и другите носители на одговорни функции). Во трошоци US$50 се вклучени дневница (за дваесет надворешни учесници) освежителни пијалоци, материјали и простории.
• Две обуки на обучувачи за партиципативно шумарство (секоја во траење до пет дена и до дваесет и пет учесници од шумаската администрација и носителите на одговорни функции). Во трошоци US$50 се вклучени дневница (за дваесет надворешни учесници) освежителни пијалоци, материјали и простории.
• Една национална работилница за законот за шуми и усогласување на законот за шуми (во траење до три дена и триесет учесници од шумската администрација и претставници од групите на носители на одговорни функции) Во трошоци US$50 се вклучени дневница (за дваесет надворешни учесници) освежителни пијалоци, материјали и простории.
• Еден отворен состанок за сите заинтересирани носители на одговорни функции, како би учествувале во дебата и потврдување на резултатите од проектот и за добивање на информации за усогласување на резултатите.
Симултан превод (англиски, македонски) за работилниците/обуките, вклучено е и најмување на опрема.

VII. ИЗВЕШТАИ

Националниот координатор на проектот ќе биде главната одговорна личност за подготовка на четириромесечни извештаи за напредокот на проектот. Во соработка со TCDC или пензионираниот постар и националниот консултант и во соработка со службеникот одговорен на главната техничка единица на FAO, тој исто така ќе биде одговорен за подготовка на прелиминарниот краен извештај. Овој прелиминарен извештај ќе биде финализиран од FONP и предаден според утврдената процедура.
На почетокот на проектот, националниот координатор на проектот во соработка со главната техничка единица на FAO ќе подготви детален работен план за преглед и одобрување на управниот комитет.
На крајот од секоја мисија, секој меѓународен и национален консултант како и техничкиот службеник на FAO ќе поднесат детален извештај за мисијата на реализираните активности, заклучоци и препораки како и соодветни извештаи/документи споменати во нивните ПЗ.

VIII. ПРИДОНЕС НА ВЛАДАТА И ПОМОШНИ АРАНЖМАНИ

Владата ќе придонесе во проектот со следните аранжмани:
• ќе назначи национален координатор на проектот;
• ќе назначи владини членови во работните групи за шумска политика и планирање на стратегија;
• ќе формира управен комитет на проектот;
• ќе назначи соодветни луѓе кои говорат англиски да соработуваат со консултантите на проектот:
• ќе обезбеди канцелариски простор за консултантите и секретарска помош и можности за комуникација;
• ќе обезбеди локален превоз;
• ќе обезбеди царински и даночни ослободувања за опремата што ќе ја обезбеди FAO и ќе издаде визи на меѓународните консултанти на кои им треба.

По спроведувањето на проектот, Владата ќе осигура ефикасно и ефективно искористување на обучениот персонал и ќе создаде соодветни услови за имплементација на препораките на проектот. Односно ќе се стреми да ја стави во пракса националната шумска политика и стратегија преку партиципативни пристапи и механизми, промовирајќи го своето знаење и пренесување на истото. Владата исто така ќе ги усвои и спроведе препорачаните институционални реформи во јавниот и приватниот сектор и ќе го спроведе новиот закон за шуми штом ќе биде одобрен од парламентот.